دانستنىهاى سودمند و حوادث تاريخى را - كه « ازرقى » و « فاكهى » ( در گذشتهء 280 ق . ) در كتاب‌هاى خود نياورده‌اند - گرد آورده است . فاسى خود مىگويد : پايه‌هاى اصلى كتابش را بر مبناى گفته‌هاى آن دو استوار كرده است . در كتاب « محمّدبن اسحاق‌بن عباس مكّى فاكهى » مطالب مفيد بسيارى است كه در كتاب ازرقى يافت نمىشود . « ازرقى » و « فاكهى » هر دو در سدهء سوّم هجرى - البته « فاكهى » اندكى ديرتر از ازرقى - زيسته‌اند و پس از ايشان دربارهء تاريخ مكّه و كارگزاران آن و فضيلت‌هايى كه دارد ، جز شمارى اندك ، كتابى به رشتهء تحرير درنيامد تا اينكه « فاسى » اين كتاب را - كه منبع بسيار ارزشمندى در تاريخ مكّه به ويژه در فاصلهء زمانى قرن چهارم تا نهم هجرى به شمار مىآيد - نوشت . « فاسى » به كتاب خود ، نظمى مناسب بخشيد و در آن از مكّه و حرم ، روايات مربوط به آن ، توصيف كعبه و عمارت آن ، مصلّاى پيامبر صلى الله عليه و آله در كعبه ، ثواب درآمدن به خانهء كعبه و فضايل و آيات مربوط به آن ، اخبار « حجرالأسود » و « ملتزم » « 1 » و جايگاه‌هاى مقدس مكّه و مقام ابراهيم و حجر اسماعيل سخن گفته و از توسعهء مسجدالحرام و بناى آن و توصيف ستون‌ها و سقف‌ها و ايوان‌ها و آويزها و درها و منبرهاى آن و از اخبار زمزم و جاهايى كه با مناسك حج پيوند دارند و مكتب‌ها و نوانخانه‌ها و سقاخانه‌ها و چشمه‌ها و . . . كه در مكّه بنا گرديده ، صحبت كرده است . همچنين از اخبار مكّه در زمان جاهليّت و در عهد حضرت ابراهيم و اسماعيل عليهما السلام سخن به ميان آورده و فرزندان اسماعيل را برشمرده و از ولايت خاندان « معدبن عدنان » بر مكّه و ولايت « جُرهم » و « خُزاعه » و « قريش » دادِ سخن داده و بدين ترتيب چيزى از اخبار مكّه در زمان جاهليّت فروگذار نكرده است ، همچنين به مناسبت ، به اخبار « بنىقُصَىّ » و كارهاى ماندگار آنان در زمان جاهليّت و به سخاوتمندان و فرمانروايان قريش در جاهليّت نيز پرداخته و پس از آن به فتح مكّه و كارگزاران آن در دورهء اسلامى و اخبار مكّه پس از پيامبر صلى الله عليه و آله اشاره كرده است . سرانجام در باب چهلم از بت‌هاى پيرامون

--> ( 1 ) - ملتزم موضعى است نزديك ركن يمانى كه حاجتمندان در آنجا دعا مىكنند . ( لغت نامهء دهخدا ) .